‘Dit moet blijvend zijn’: Apeldoorn krijgt eigen stichting voor Keti Koti

Op 18 maart dit jaar werd Stichting Comité 30 juni/1 juli Apeldoorn officieel opgericht. De missie is helder: het Trans-Atlantische slavernijverleden zichtbaar maken in Apeldoorn, het bespreekbaar maken en samen vieren dat het voorbij is, tijdens Keti Koti en het hele jaar door. “We willen niet dat het alleen dit jaar goed gaat,” zegt voorzitter Evelyn Schotborg. “Dit moet blijvend zijn.”

Volgens de stichting is het slavernijverleden niet alleen een verhaal van voormalige koloniën, maar ook onderdeel van de Nederlandse geschiedenis waarvan de gevolgen nog steeds zichtbaar zijn. Bovendien waren ook inwoners, bestuurders en instellingen in Apeldoorn indirect betrokken bij een systeem dat draaide op slavernij. Door dit verleden zichtbaar te maken, wil de stichting bijdragen aan meer kennis, begrip en verbinding tussen inwoners van Apeldoorn.

Drie tot vier jaar geleden vond de eerste Keti Koti-viering plaats – klein en bescheiden georganiseerd. Maar toen onderzoeken en maatschappelijke discussies meer aandacht vestigden op de mogelijke doorwerking van het slavernijverleden in het heden, kwamen verschillende mensen en instellingen in beweging. Via een kwartiermaker werden groepsbijeenkomsten gehouden met de achterban, gesprekken gevoerd met culturele instellingen en de gemeente. Daaruit ontstond de opdracht: geef formeel vorm aan de verwerking van het slavernijverleden. Op 18 maart dit jaar werd de stichting officieel opgericht.

Drie pijlers: ‘herdenken en vieren’, ‘dialoog’ en ‘onderzoek en educatie’

Wat gaat de stichting de komende jaren doen? De bestuursleden noemen drie pijlers. Ten eerste: herdenken en vieren. Herdenken op 30 juni biedt ruimte voor ontmoeting en reflectie. Op 1 juli vieren wij de Nederlandse afschaffing van de slavernij. Ten tweede, dialoog. “We moeten met elkaar kunnen spreken,” zegt een van hen. “Niet over elkaar, maar met elkaar.” “Alleen zo kunnen we de ervaringen van beide perspectieven echt begrijpen en ons verder ontwikkelen tot een inclusieve samenleving.”

Die dialoog is niet vrijblijvend. Het gaat om lastige onderwerpen: hoe werkt het slavernijverleden door in onze gezondheid, werkgelegenheid, hoe je je voelt in de wereld? Een concreet voorbeeld: voor slaven golden strenge bejegeningsregels bij een ontmoeting met iemand van hogere rang en stand, zoals blanken. Zo moesten zij een stap opzij doen en hun ogen neerslaan– volgens de bestuursleden kunnen dergelijke historische gedragspatronen generaties lang invloed houden op hoe mensen zich bewegen in maatschappelijke situaties. “Dat werkt nadelig uit in je kansen” in de maatschappij, zegt een bestuurslid. “Maar je zou erover moeten kunnen spreken, zonder dat het wordt weggewuifd.”

De derde pijler is onderzoek en educatie. Daarbij werkt de stichting samen met onder meer Paleis Het Loo en het Tula museum op Curaçao. Met educatie wordt vooral gericht op jongeren. Veel vooroordelen ontstaan juist omdat er veel gebrek aan kennis is; “in de puberteit leer je veel dat je je hele leven meeneemt”. Paleis het Loo presenteert het onderzoek naar twee jongetjes van zes jaar die als slaafgemaakten op het paleis opgroeiden. Daar wordt een kinderboek over gepresenteerd – bedoeld om de ware geschiedenis toegankelijk te maken voor een jong publiek. Dit eerste exemplaar van het kinderboek wordt uitgereikt aan de nazaten. Zo doet educatie recht aan erkenning van het verleden.

Boodschap vanuit Surinaams-Caribische gemeenschap

Wat opvalt: deze stichting is geen initiatief van culturele instellingen. Het komt uit de gemeenschap zelf. “Wij willen dat al lang,” zegt een bestuurslid. “Maar nu begrijpen de instellingen ook: willen we verbinden, dan moeten we luisteren naar het echte verhaal.” “Naar mensen die het doorleven.”
Dat is een verschuiving. Waar inclusie lang een zaak van instellingen was, zit nu de regie meer bij de gemeenschap. De instellingen – Paleis Het Loo, CODA, Gigant, Orpheus – worden meer faciliterend. Ze stellen ruimte, onderzoeksmiddelen en netwerk beschikbaar en werken samen met de stichting. Zo dragen de stichting en de culturele partners en gemeente gezamenlijk een nieuwe boodschap uit: schouder aan schouder, samen de toekomst in.

Gemeente Apeldoorn

De gemeente Apeldoorn steunt dit. Er is een startsubsidie verleend. Maar voor de komende jaren is meer nodig. De stichting heeft een subsidieaanvraag ingediend bij BZK (Ministerie van Binnenlandse Zaken). “Onze aanvraag is ontvankelijk verklaard,” zegt een bestuurslid. “Dus we hebben een goed plan, maar we zullen moeten afwachten en meer fondsen moeten werven.”

Met de nieuwe wethouder Myrthe Kuiper willen zij afspraken maken over samenwerking in de komende jaren. “We hopen op een duidelijk commitment van haar kant,” zeggen zij. “Niet alleen voor dit jaar, maar voor de komende jaren.” Tegelijk spreken zij hun waardering uit voor de zittende raadscommissie en het college. “we waarderen de steun die we tot nu toe hebben gekregen,” zegt een bestuurslid. “We hopen dat de nieuwe gemeenteraad en het nieuwe college de ingezette lijn voortzetten – zodat we samen kunnen blijven bouwen aan structurele erkenning en verbinding.

30 juni: herdenken. 1 juli: vieren

De eerste grote activiteiten staan gepland rond Kadena Kibra/Keti Koti. Op 30 juni wordt herdacht – in een serene setting, met sprekers, stilstaan bij wat gebeurd is. Op 1 juli zou normaal gevierd worden, maar die dag valt midden in de week. Daarom wijkt de stichting uit naar zondag 5 juli, waarbij zij het Roots of Freedom Festival organiseren bij GIGANT en met GIGANT.

Die dag wordt groots gevierd. Er is eten, een podium met livemuziek, educatieve workshops voor kinderen en jongvolwassenen en Domino – “echt een spel in onze cultuur”. Het accent blijft educatief en cultureel: vieren hoort erbij.

Dinsdag 2 juni is de kick-off van de Kadena Kibra/Keti Koti maand op Paleis Het Loo geweest. Het huidige bestuur presenteerde zich aan de culturele partners en gemeente. Het is een moment om de abstracte – “doorwerking van het verleden” – concreet te maken aan de hand van voorbeelden, zoals het onderzoek van de twee slaafgemaakte jongens in Paleis het Loo en de presentatie van het kinderboek daarover aan de nazaten. De hele maand geeft Paleis het Loo informatieve rondleidingen over het slavernijverleden. Bij GIGANT zijn er diverse films die de doorwerking van het slavernijverleden laat zien.

Voor alle Apeldoorners

Voor de stichting is het duidelijk: de herdenking en viering moeten uitgroeien tot een jaarlijks moment waarop verleden, heden en toekomst met elkaar worden verbonden. “Dit is geen project voor één jaar”, benadrukken de bestuursleden. “We bouwen aan iets dat blijvend onderdeel moet worden van Apeldoorn. Iedereen is welkom.”

Praktisch

• Herdenking: 30 juni, avondprogramma
• Viering: zondag 5 juli, Roots of Freedom festival bij GIGANT, met workshops, eten en muziek
• Meer informatie: Stichting Comité 30 juni 1 juli Apeldoorn
  Instagram: sca_verbind
  

Het bestuur

We spraken met de bestuursleden, Evelyn Schotborg (voorzitter), Michael Martijn (secretaris), Jennifer Runs (algemeen bestuurslid, portefeuille Onderzoek en Educatie), Nàftali Felipa (penningmeester en communicatie), Gailor Geluk (algemeen bestuurslid, portefeuille Jeugd) zijn de andere bestuurders.