Gigant: Vijftig jaar rebellie en muziek in Apeldoorn

Oprichters Jan Westerhof en Siwert Hoogenberg blikken terug op het jongerencentrum dat een culturele revolte werd.

In 1977 openden een aantal jonge Apeldoorners de deuren van een vervallen schoolgebouw aan de Schoolstraat voor het publiek van Gigant. Wat begon als een naïeve droom, een plek waar jongeren zelf hun cultuur konden bepalen, groeide uit tot het podium waar U2, Simple Minds en tientallen andere internationale topbands hun eerste Nederlandse optreden gaven. Nu, vijftig jaar later, blikken oprichters Jan Westerhof en Siwert Hoogenberg terug met een boek en een vinylplaat.

We waren niet tegen iets, maar we waren voor iets. We wilden de wereld opengooien in het bijzonder Apeldoorn. Onze stad.

De Marquee Club als inspiratie

Het verhaal begint in Londen. Siwert en Jan, beiden middelbare scholieren, bezochten de legendarische Marquee Club, een klein, altijd uitverkocht podium waar The Rolling Stones, Pink Floyd en Jimi Hendrix doorbraken. De ontdekking was opwindend, niet de grootte van de zaal (die was namelijk heel klein) maar de professionaliteit eromheen. Daar werkten echte professionals, niet welzijnswerkers met goedbedoelde maar onkundige idealen.

We dachten, zo kan het ook in Apeldoorn. Klein maar fijn. Urgentie creëren. Vooral geen subsidies, geen bureaucratie, geen bemoeizucht. En… met ambitie!

Apeldoorn als ‘saai dorp’

Apeldoorn in de jaren zeventig was inderdaad saai. Drie kroegen, wat discotheken, en verder niets. De jongerensociëteiten waren verdwenen, het vorige jongerencentrum (de Tobbe) was een fiasco geweest. Schrijver Bert Jansen had het gevoel van Apeldoorn perfect gevangen in zijn feuilleton in Aloha met de titel: Nozzing but ze bloes; vijftien jaar muziek en nog steeds vlekken in de lakens. Een belangrijk thema: in Apeldoorn is niets te doen!

Maar juist die onvrede, die irritatie en romantisch verlangen naar iets beters, schept grote daden. Samen met drie anderen stapten ze in een werkgroep. Ze wilden niet tegen het systeem ageren, ze wilden iets creëren.

Basisdemocratie en chaos

De eerste jaren waren chaotisch. Gigant werkte volgens strikte basisdemocratie: elke vrijwilliger had één stem, ongeacht hoeveel werk ze deden. Toen iemand met astma zei dat het stofvrij moest zijn, veegde het hele team de school schoon en zagen we die persoon nooit meer terug. Een ander begon te schilderen en liet overal verfvlekken achter. Het opruimen liet hij over aan anderen die iets nijverder waren.

Het einde van de basisdemocratie, lachen ze. Het was echt verschrikkelijk.

Langzaam ontstond er echter een heldere structuur. Siwert Hoogenberg werd het muzikale kompas, de enige met echte kennis van popmuziek en internationale trends. Hij moest voortdurend manipuleren en gezag afdwingen om zijn doelstelling, internationaal muzikaal toptalent, naar Apeldoorn te halen, maar het lukte.

Willem Venema en de doorbraak

De doorbraak kwam via promotor Willem Venema. Zo kreeg Gigant internationale bands binnen, The Only Ones, The Tourists (later Eurythmics), en vele anderen. Het geheim, een warm persoonlijk welkom. Geen luxe, maar wel respect.

We hadden geen topvoorzieningen, dus moest je het op een andere manier doen. Je moet mensen, die op tournee zijn, het gevoel geven thuis te zijn. Ze zijn immers langdurig van huis.

Toen roadies van UB40 weigerden op te bouwen omdat de tent te klein was, nam Gigant ze mee naar de drukkerij en liet alle posters zien van grote namen die er al hadden gespeeld. Ze bouwden op.

De strijd met de welzijnswerkers

Niet alles was romantisch. De eerste jaren woedde er een interne strijd tussen cultuurminnaars en hulpverleners van het JAC (Jongeren Adviescentrum) opgeleid aan sociale academies. Het ging om de vraag: is Gigant een cultureel podium of een welzijnsinstelling?

Het was een conflict op het scherp van de snede, maar de stroming die cultuur vooropstelde heeft dit gevecht gewonnen.

We hadden veel te grote schoenen aangetrokken, maar uiteindelijk pasten die schoenen wel.

Van Herman Brood tot U2

De financiën waren altijd precair. Wanneer Herman Brood optrad, verkocht hij altijd uit en floreerde de baromzet om daarmee tekorten van bijvoorbeeld U2 en Simple Minds te dekken. Bands die minder bezoekers trokken, vanwege hun onbekendheid, maar groot waren in potentie. Dat is later ook uitgekomen.

“We hadden veel te grote schoenen aangetrokken,” geeft Siwert toe. “Maar uiteindelijk pasten die schoenen wel.”

De recensenten van NRC Handelsblad en Volkskrant ontdekten op een bepaald moment Gigant. Plotseling stonden de wethouders Hans Porringa en Gerrit de Graaf in het zaaltje. Dat gaf Apeldoorn een cultureel imago dat het nooit eerder had gehad. Ook bij mensen die eerder de zaak vermeden.

Vijftig jaar later

Vandaag is Gigant een professioneel instituut met een miljoenenbegroting. Dat is een succes, maar ook een verlies. “Het amateurisme met bezieling zijn ingeruimd voor professionaliteit,” constateert Westerhof nuchter. “Dat is niet slecht. Het is anders.”

Toch heeft Apeldoorn zich getransformeerd. De terrassen rond het Raadhuisplein zijn altijd vol. De horeca is explosief gegroeid. Gigant droeg daaraan bij niet alleen door muziek, maar door een mentaliteit, dat cultuur en uitgaan normaal zijn, niet alleen iets voor Amsterdam of Londen.

Het boek en de plaat

Op zondag 16 november om 15.00 uur in de popzaal van Gigant presenteren Siwert en Jan hun boek Gigantisch luid en tegendraads en een vinylplaat met opnames van Nasmaak uit 1979 en 1982. Nasmaak heet nu Nasmak PM en treedt op bij de presentatie van boek en plaat. Geen tribute band, maar de echte zaak: een band die nog steeds vernieuwend bezig is.

We nemen een risico, zegt Siwert. Net als vroeger. Maar dat hoort erbij. Het is niet alle 13 goed.

Het boek en de plaat zijn vanaf 16 november te koop bij Plato (Apeldoorn en Deventer), in boekhandels en online. De plaat verschijnt tegelijk. Voor wie wil weten hoe een saai dorp cultureel wakker geschud werd.