Marco Betman helpt zwerfjongeren aan een nieuwe start: ‘Vertrouwen is alles’

In een tijdelijk kantoor aan de Hoofdstraat 141 in Apeldoorn vertelt Marco Betman over zijn werk. Zijn vaste werkruimte aan de Asselsestraat 65 wordt verbouwd, maar zijn werk gaat door. Al ruim 25 jaar begeleidt hij jongeren tussen de 18 en 23 jaar zonder vaste woon- of verblijfplaats. Hij is onderdeel van het Outreachend team van welzijnsorganisatie Stimenz.

Het aantal zwerfjongeren dat hij ziet, groeit. Waar het ooit om enkele tientallen ging, gaat het inmiddels om zo’n 110 tot 120 jongeren per jaar. “Veel van deze jongeren komen uit de jeugdzorg,” zegt Betman. “Ze zitten daar soms wel tien jaar, worden 18, dus meerderjarig, en mogen dan weg. Ze kunnen eventueel verlengde hulpverlening krijgen maar ze zijn vaak blij als ze eindelijk zelf mogen en kunnen beslissen over hun leven en vertrekken dus. De overgang van residentiële jeugdzorg naar geen hulpverlening is veel te groot. Veel van deze jongeren worden uiteindelijk dakloos.

Geen daklozen, wél zonder huis

Betman benadrukt dat het meestal niet gaat om jongeren die letterlijk op straat slapen, maar om de zo genoemde bankslapers. Het gaat om jongeren zonder eigen woning, die het tijdelijk oplossen via vrienden, familie, logeerplekken of noodopvang.

Ook ziet Betman jongeren die in eerste instantie wél een baan en een woning hebben, maar door bijvoorbeeld een conflict met hun werkgever in een neerwaartse spiraal belanden. Het werk houdt op, ze missen inkomsten, openen brieven niet meer en raken uiteindelijk hun woning kwijt. Maar als ze iemand naast zich zouden hebben staan, die ze helpt en ondersteunt met het regelen van hun zaken, hoeven ze niet dakloos te worden.

Hoe eerder we erbij zijn, hoe groter de kans dat het nog op te lossen is. Want zodra iemand echt dakloos wordt, wordt het pas echt ingewikkeld om er weer uit te komen.

Het outreachend team kan in samenspraak met de gemeente Apeldoorn postadressen verstrekken. “Want als je geen postadres hebt, kun je helemaal niks,” zegt hij. “Niet naar de dokter, niet werken en niet naar school.”

Het is belangrijk om problemen zo vroeg mogelijk te tackelen. Dat is volgens hem niet alleen beter voor de jongere, maar ook voor de samenleving. “Voorkomen is altijd beter en goedkoper dan herstellen.”

Het vaste gezicht

Het werk van het Outreachend team werpt zijn vruchten af. Van de jongeren die ze begeleiden, komt meer dan 90 procent uiteindelijk goed of redelijk goed terecht. Dat betekent dat ze een woning hebben, werken of naar school gaan. 

Veel van de jongeren hebben al een lange hulpverleningsgeschiedenis achter de rug. Soms hebben ze wel twintig verschillende begeleiders gezien. “Ze hebben al zoveel mensen gezien die over hen praten, maar niet met hen, dan krijg je wantrouwen. En eerlijk gezegd: terecht.”

Dat vertrouwen bouw je volgens Betman op door (voor langere tijd) aanwezig te zijn, dat de hulpverlener een constante factor is. Door afspraken na te komen. En door eerlijk te zijn als iets niet lukt. “Ik zeg: we gaan ons best doen, maar ik kan niet beloven dat het lukt. Als het niet lukt, zeg ik ook: ja, dat is zwaar kloten, maar we hebben het wel geprobeerd.”

Betman werkt niet altijd volgens kantoortijden. Hij spreekt jongeren ’s avonds, in het weekend, of na hun werk. Soms zit het effect in kleine dingen.

Zo begeleidde hij een jongen die dakloos dreigde te worden. Na gesprekken kwam de jongen zelf in actie en vond uiteindelijk een woning.  Betman belde hem op. “Ik ben trots op jou,” zei hij. De jongen werd stil. “Dat heeft jaren niet iemand tegen mij gezegd,” antwoordde hij.

‘Wonen is het belangrijkste’

Het grootste knelpunt is woonruimte. De meeste jongeren die Betman begeleidt, zijn niet “onwillig”. Integendeel: veel van deze zwerfjongeren werken of volgen een opleiding. Maar een betaalbare kamer vinden is vrijwel onmogelijk.

“Wonen is het belangrijkste,” zegt Betman. “Daar begint alles: rust en veiligheid.”

Apeldoorn doet volgens hem veel goed. Er zijn korte lijnen en er zijn postadressen, zodat jongeren kunnen blijven werken en naar school kunnen gaan. Maar de opvang schiet tekort.

Er zijn slechts acht plekken in de maatschappelijke opvang voor jongeren (MOJ). Ondertussen staan er vaak 10 tot 14 jongeren op de wachtlijst. “Maanden wachten,” zegt Betman. “Dat is waardeloos natuurlijk.”

Er zijn wel short-stay woningen, dit zijn tijdelijke huisvesting voor vijftien jongeren die werken. Maar volgens Betman is het lang niet genoeg.

Hij ziet het verschil meteen wanneer iemand wél een vaste plek heeft: jongeren pakken school weer op, gaan werken, lossen schulden af. Maar hoe langer het duurt, dat deze jongeren geen eigen plek hebben, hoe groter de schade.

“Hoe langer je wacht, hoe meer je de boot mist,” zegt hij. “Meer schulden, meer problemen, meer ellende.”

Minder systeem, meer eenvoud

Wat zou helpen? Meer betaalbare woningen, zegt Betman. En meer ruimte om praktisch te ondersteunen.

Daarnaast pleit hij voor minder bureaucratie. Veel jongeren hebben geen zware therapie of ingewikkelde trajecten nodig.

“Vaak helpen we ze aan een kamer en wat praktische ondersteuning,” zegt hij. Dat is waar wij, vanuit Stimenz de jongeren goed mee kunnen helpen. “Ze hebben dure geen specialisten  nodig. Ze hebben een hok nodig en iemand die zegt: kom op, we gaan dit samen doen.”

‘Dit blijf ik doen tot mijn pensioen’

Betman heeft veel gezien. Hij werkte in Amsterdam en Rotterdam met daklozen en liep stage bij de Pauluskerk. Maar zijn droom was altijd om in Apeldoorn met zwerfjongeren te werken.

“En dat is gelukt,” zegt hij. “Ik vind het nog steeds hartstikke leuk. Dit blijf ik doen tot mijn pensioen.”

Apeldoorn mag zich gelukkig prijzen met Marco Betman en het Outreachend team. En de jongeren ook.

Meer info: stimenz.nl/outreachend-team