Wat gebeurt er als je kunstenaars loslaat in een barok paleis…
Door Jasper van der Graaf
Dan krijg je geen saaie museumdag. Dan krijg je een soort ontdekkingsroute waar je ineens merkt: dit is geen “kijken”, dit is rondlopen in een wereld die zich steeds een beetje anders gedraagt.
Paleis Het Loo is normaal al indrukwekkend: strak aangelegde tuinen, perfecte lijnen, alles klopt. Het is zo’n plek waar je denkt: oké, dit is geschiedenis op z’n meest fotogeniek. Maar in State of Wander – Towards Environmental Restoration gebeurt er iets leuks: die perfecte wereld blijft er gewoon, maar er duiken overal verrassingen op die het spannend maken om verder te lopen.
Je volgt de route, en hier en daar gebeurt er steeds iets onverwachts.
In State of Wander wordt het paleis geen achtergrond, maar een vertrekpunt. De tentoonstelling is ontwikkeld onder leiding van gastcurator Anna Bitkina, in samenwerking met curator Renske Ek van Paleis Het Loo en het museumteam. Samen nodigden zij kunstenaars uit om niet óver de plek te werken, maar er middenin. In de tuinen, zalen, stallen en zelfs het landschap daaromheen.
Begin bijvoorbeeld buiten bij Rob Voerman met W. Dat werk staat in de tuin als een soort mysterieuze hut die je meteen wilt bekijken. Het is gebaseerd op een voormalige koninklijke studeerkamer. Van buiten lijkt het een half gebouw, half ruïne van hout, staal en restmateriaal. Maar als je dichterbij komt, zie je dat het niet “af” is — en dat is precies het idee. Binnenin herken je nog een soort kamer, maar die is langzaam overgenomen door planten en natuur. Het lijkt alsof je in een gebouw staat waar de natuur gewoon is binnengelopen en besloten heeft te blijven. Een beetje spannend, een beetje magisch, en vooral heel fotogeniek op een rare manier.
Een paar stappen verder staat een werk van Edward Clydesdale Thomson dat reageert op het paleis zelf. Klinkt technisch, maar het effect is juist simpel: je krijgt het gevoel dat het gebouw leeft. Het “voelt” dingen zoals temperatuur en beweging, en dat wordt zichtbaar in de sculptuur (een grote worm. Daardoor kijk je ineens anders naar alles om je heen — zelfs de muren lijken minder stil dan je dacht. Binnen in het paleis fonkelt het werk van Caitlin Berrigan (1,311 Diamonds). Het glinstert, het trekt je aandacht, het is echt zo’n werk waar je even blijft staan voor een foto. Maar hoe langer je kijkt, hoe meer je ziet dat het niet alleen mooi is. Het gaat ook over waar materialen vandaan komen en hoe dingen in de wereld rondreizen — van oceanen tot geschiedenis. Mooie dingen hebben hier altijd een verhaal. Dan is er Gayatri Kodikal, die het park verandert in een soort speurtocht met je telefoon. Via AR verschijnen digitale zaden en vormen in het landschap van Het Loo. Je loopt, je kijkt, en ineens is er iets dat er eerst niet was. En zodra je beweegt is het weer weg. Het is een beetje Pokémon Go meets kunst, maar dan rustiger en verrassender. In de Grote Zaal en Kapel staat een grote installatie van Bryony Dunne: lange tafels met dierenfiguren van suiker en keramiek. Het lijkt bijna een soort vreemd banket. Mooi, een beetje gek, en tegelijk ook een beetje ongemakkelijk. Het gaat over macht, over rituelen, en over wie er eigenlijk mag “meedoen”.
Wat deze tentoonstelling zo leuk maakt voor een dagje uit: je bent niet alleen aan het kijken, je bent aan het rondlopen, ontdekken en telkens even verrast worden. Het paleis blijft prachtig, maar er zit nu iets extra’s in waardoor je steeds denkt: oké, wat is hier nog meer te zien?
En als je er bent: ga vooral ook even naar boven. Want vanaf het dak zie je misschien wel het mooiste “kunstwerk” van allemaal — de fenomenale baroktuin van Het Loo. De 17e-eeuwse tuin vol perfecte lijnen, symmetrie en uitzicht over het hele landschap. Ooit ontworpen om natuur helemaal te controleren, en nu extra bijzonder omdat je er door de hedendaagse kunst misschien een beetje anders naar gaat kijken. Perfect voor een stedentrip-dag: je hebt historie, kunst, een park om in te dwalen en genoeg momenten waar je denkt — oké, dit had ik niet verwacht.
State of Wander is te zien in Paleis Het Loo in Apeldoorn tot en met 27 september 2026.
