Herdenking Anton de Kom: dit zijn de sprekers op 24 april

Op het Nationaal Ereveld Loenen wordt op 24 april de eenentachtigste sterfdag herdacht van Anton de Kom. Het programma is volledig afgerond: burgemeester Ton Heerts, Amnesty-vrijwilliger Hildegard Braam en schrijver Raoul de Jong spreken over zijn leven en nalatenschap.

De avond begint om 18:30 uur met inloop en muziek van leerlingen van de wereldmuziekschool Mi Dushi uit Apeldoorn, onder leiding van Jelle de Kroon. Om 19:00 uur volgen de toespraken. Burgemeester Ton Heerts gaat in op de betekenis van Anton de Kom en zijn rol in de Tweede Wereldoorlog. Hildegard Braam spreekt namens Amnesty International Apeldoorn, en schrijver en columnist Raoul de Jong sluit de sprekersronde af. Tussen de toespraken door treedt zangeres Kate Moraa op.

Sprekers Raoul de Jong en Hildegard Braam geven een vooruitblik op de avond.

Bijdrage door: Raoul de Jong

Ik was achtentwintig toen Anton op mijn pad kwam, kort nadat ik voor het eerst mijn Surinaamse vader had ontmoet. Dat was een kleine schok geweest: achtentwintig jaar was mijn vader geen vader, en toch bleek er van alles van mijn vader in mij te zitten. Het deed me beseffen dat mijn leven onderdeel was van een verhaal dat lang voor mijn eigen leven begon. Ik wilde weten wat dat verhaal was. Mijn vader kon of wilde dat me niet vertellen; hij adviseerde me om het verleden met rust te laten, dus ging ik zelf op zoek. Naar iemand die leek op mij en op mijn vader, die zijn stem had gebruikt om te vertellen hoe de geschiedenis van Suriname voor mensen zoals wij was geweest.

In Wij slaven van Suriname vertelde Anton alles wat ik niet had geleerd op de middelbare school: de geschiedenis van zijn voorouders die ook de geschiedenis van mijn voorouders was. Hij vertelde hoe we in Afrika ontvoerd waren en over elkaar heen poepend, kotsend en plassend op slavenschepen naar de andere kant van de oceaan werden gebracht. Hoe we daar werden verkocht op een slavenmarkt en te werk werden gesteld op plantages, waar we tegen elkaar werden uitgespeeld, mishandeld en gehersenspoeld, om geld te verdienen voor onze Europese ‘eigenaars’. Hij vertelde hoeveel deze verschrikkelijke geschiedenis te maken had met Nederland, het land waarin ik werd geboren. Hij vertelde me ook dat we altijd verzet hadden gepleegd, dat we alle onderdrukking niet zomaar hadden laten gebeuren. En dat we er, ondanks alles, in waren geslaagd om het leven door te geven, tot het leven uitkwam bij mij.

Ik stamde niet af van slaven, bewees hij me. Ik stamde af van koningen en koninginnen, van mensen met een enorme kracht, van wie de rest van de mensheid van alles kon leren. Mensen van wie alle vrijheid werd afgenomen en die daardoor niet anders konden dan nadenken over wat vrijheid werkelijk betekent en hoe je die vrijheid bewaakt. Ik denk dat het juist nu, in deze tijd, belangrijk is om zijn woorden te blijven horen. Omdat vrijheid nooit vanzelfsprekend is, en geschiedenis nooit echt voorbij. Omdat de vragen die Anton stelde, over rechtvaardigheid, over gelijkwaardigheid, over wie er wordt gehoord en wie niet, nog altijd om antwoorden vragen. Juist nu, in een wereld waarin mensen opnieuw tegenover elkaar worden gezet, helpt zijn stem ons herinneren wat er op het spel staat.

Naar de herdenking komen is daarom niet alleen een moment van terugkijken, maar ook van verantwoordelijkheid nemen in het heden. Om te luisteren, om te herdenken, en om ons opnieuw te verhouden tot de vrijheid die we denken te hebben en de vrijheid die we elkaar gunnen.

Bijdrage door: Hildegard Braam

Roep om gelijkwaardigheid

Hildegard spreekt namens Amnesty International Apeldoorn tijdens de Anton de Kom-herdenking: “Discriminatie, uitbuiting en onderdrukking verdwijnen niet vanzelf. Die zaken moeten benoemd, bestreden en doorbroken worden. Dit is ook wat wij in Apeldoorn doen. Vandaar dat Anton de Kom voor ons een fundamentele inspiratiebron is.”

Kiezen voor verzet

Anton de Kom schreef Wij slaven van Suriname, een indringende aanklacht tegen de Nederlandse koloniale uitbuiting en het racisme. Maar zijn verhaal gaat verder. Als Surinamer verzette hij zich tegen het koloniale systeem dat zijn volk onderdrukte. Toen echter het fascisme in Europa opkwam en hij in Nederland woonde, koos hij opnieuw voor het verzet — ditmaal tegen een ander groot kwaad.
Dat iemand die zelf onder koloniale onderdrukking had geleefd tóch opkwam voor een land dat hem niet als gelijke behandelde, getuigt van een uitzonderlijk rechtvaardigheidsgevoel en een diep moreel kompas. Hij heeft hiervoor de hoogste prijs betaald.

Waarom nu, waarom hier?

De urgentie van zijn boodschap is volgens Hildegard groter dan ooit. “Discriminatie en racisme nemen toe in de samenleving; dit mag nooit genormaliseerd worden.” De herdenking van De Kom is dan ook geen nostalgische terugblik, maar een actuele waarschuwing.

In haar verhaal zal Hildegard ingaan op haar werkzaamheden op scholen in Apeldoorn. Hierbij leren jongeren om thema’s als discriminatie, racisme en uitsluiting te herkennen en ertegen op te komen — juist ook als het hen niet persoonlijk treft. Dit sluit naadloos aan bij de traditie van Anton de Kom.
Op deze herdenking eren we zijn leven en gedachtengoed met de opdracht: “Vrijheid en gelijkwaardigheid leven alleen zolang wij de moed hebben om deze samen te verdedigen.”

Kranslegging en napraten

Na de toespraken lopen de aanwezigen naar het graf van Anton de Kom, waar een minuut stilte in acht wordt genomen en gelegenheid is tot het leggen van bloemen en kransen. Daarna is er gelegenheid om na te praten in het Herdenkings- en Educatiecentrum op het Nationaal Ereveld Loenen.

Locatie en Livestream

De herdenking vindt plaats aan de Groenendaalseweg 68 in Loenen. Aanmelden en meer informatie via www.herdenkingantondekom.nl. Voor wie de herdenking niet kan bijwonen, zal de Oorlogsgravenstichting een livestream verzorgen.