Pauluskerk Apeldoorn: overlast is geen handhavingsprobleem alleen

Ondernemers in de binnenstad trekken aan de bel over overlast. Annemieke Buwalda van stichting Pauluskerk Apeldoorn kijkt naar de mensen achter dat beeld. ‘Daarmee is de persoon natuurlijk niet verdwenen.’

Drugsoverlast, verward gedrag, bedelarij en diefstal: ondernemers in de Apeldoornse binnenstad hebben er genoeg van. Centrummanagement Apeldoorn vroeg college en gemeenteraad onlangs met een brief om een spoedoverleg. Hoe kijk je daarnaar als je dagelijks werkt met dak- en thuislozen? Annemieke Buwalda is sinds 1 september directeur-bestuurder van stichting Pauluskerk Apeldoorn. De medewerkers van de stichting staan zes dagen per week met een bus langs het spoor, achter het oude Centraal Beheer-gebouw. Elke ochtend komen daar zo’n vijftig mensen voor ontbijt en een praatje.

De groep groeit

Buwalda herkent dat de problematiek toeneemt en ziet het als een landelijke ontwikkeling. Burgemeesters van grote steden, onder wie Femke Halsema, riepen de landelijke politiek al op om de GGZ en opvang anders te organiseren. Daarbij spelen het woningtekort en de groei van het aantal arbeidsmigranten een rol. ‘Zodra zij hun baan verliezen, verliezen ze ook heel vaak hun huisvesting. En dan hebben ze heel weinig netwerk.’

Hoe groot de groep in Apeldoorn is, weet niemand precies. ‘Wij denken dat er wel meer dan vijfhonderd dak- of thuisloze mensen zijn.’ Het gaat daarbij niet alleen om mensen die buiten slapen, maar ook om wie in een auto slaapt of steeds bij vrienden op de bank. Uit tellingen in andere gemeenten blijkt dat een derde vrouw is en een flink deel jonger dan 27. Wie het zijn? ‘Ik ben erachter gekomen dat iedereen echt een uniek verhaal heeft.’ De een had een woning en ging daar mis, de ander is schuw voor elke vorm van zorg en woont in een tentje.

Tussen wal en schip

Een volledige analyse van de zorg laat Buwalda liever aan anderen, maar ze ziet wel waar het knelt. De afgelopen twintig jaar is de zorg steeds meer ambulant georganiseerd. Voor een complexe groep werkt dat niet altijd. Wie uit een zorginstelling wordt gezet, soms terecht, staat op straat. ‘Daarmee is de persoon natuurlijk niet verdwenen in de Nederlandse samenleving.’
Ze ziet een systeem dat verkokerd is en ook draait om budgetten. Voor verslavingszorg is een stabiele woonsituatie nodig, maar een woning krijg je soms pas als je bent afgekickt. Wie na lang twijfelen besluit af te kicken, belandt op een wachtlijst. En wie elders eerder zorg kreeg, wordt teruggestuurd naar die gemeente. ‘Dat iemand buiten zijn eigen procedure en budget om echt verantwoordelijkheid voor iemand neemt, zie je niet veel. Dat wordt ook niet beloond.’

Begrip voor ondernemers

Voor de zorgen van ondernemers en bewoners heeft ze begrip. ‘Ik zou het ook heftig vinden als in het speeltuintje zijn waar mijn kinderen willen spelen.’ Ook dat de politie ingrijpt bij bijvoorbeeld diefstal vindt ze volkomen terecht. ‘Alleen moet je dat niet alleen doen.’ Bankjes met een leuning, extra verlichting of camera’s verplaatsen het probleem volgens haar naar een andere plek. Bovendien zijn mensen op straat zelf kwetsbaar: ze horen geregeld dat daklozen worden mishandeld door groepjes jongeren.

Een kerk van de straat

De Pauluskerk kiest bewust een andere rol: eerst de mens zien. ‘Heel veel van die mensen zijn hulpverlener-moe. Je kan niet aan je welzijn werken als je natte kleren hebt en die dag nog niet gegeten hebt.’ Pas als er vertrouwen is, lukt het de medewerkers soms om iemand te begeleiden naar een kamer, beschermd wonen of verslavingszorg. ‘Ik ben heel trots op de collega’s die vooral op straat zijn,’ zegt Buwalda, die eerder bij een fonds werkte en via fondsenwerving en het bestuur bij de organisatie betrokken raakte.

De naam verwijst naar de bekende Pauluskerk in Rotterdam, maar het zijn twee aparte organisaties die wel dezelfde visie delen. ‘We hebben geen kerkgenootschap, we hebben geen kerkgebouw. Maar we zijn een kerk van de straat.’ De drijfveer is christelijk, maar onder de zestig vrijwilligers zijn er ook met een islamitische achtergrond en humanisten. ‘Als je maar de waarde deelt dat ieder mens ertoe doet en altijd weer een nieuwe kans verdient.’ De stichting Pauluskerk Apeldoorn is onafhankelijk en wordt gedragen door kerken, donateurs, vrijwilligers en ondernemers.

De basis op orde

Eén oplossing is er niet, zegt Buwalda. Elke situatie vraagt maatwerk. ‘Maar een mindset waarbij gemeenten en alle betrokken partijen denken: we moeten eerst een woning of zorg voor deze persoon fixen en dan pas verder kijken, dat zou heel erg helpen.’
In Apeldoorn gebeurt al veel. Omnizorg biedt opvang, maar heeft beperkt plek en wie geen binding met Apeldoorn heeft, kan worden geweigerd. De Herberg, het Leger des Heils, Sant’Egidio en de Pauluskerk zorgen samen dat er elke avond ergens in de stad een warme maaltijd is. De gemeente heeft budget gereserveerd voor een inloophuis en de winteropvang gaat deze winter drie maanden permanent open.

Haar wens is een brede inloop waar iedereen zonder registratie terecht kan. ‘Dat mensen daar naar het toilet kunnen, een wasje kunnen draaien en zich kunnen douchen. Want dat brengt zoveel menselijkheid terug.’ Ook kleinschalige woonvormen zoals het Deense Skaeve Huse, waar mensen een beetje anders mogen zijn, zouden voor sommigen goed werken. Contact met de buurt is daarbij volgens haar de sleutel. ‘Dan gaat het weer om Henk, in plaats van de angst dat er hier dertig daklozen komen. We moeten weer leren verdragen dat er complexe mensen bestaan die soms al zoveel hebben meegemaakt.’

Werelddaklozendag

Om aandacht te vragen voor dakloosheid organiseert de Pauluskerk op zaterdag 10 oktober samen met Stimenz, Housing First en AnnemarieZ Events een actiedag op het Stationsplein, bij de fietsenstalling. Bezoekers kunnen daar in gesprek over de problematiek en een petitie tekenen van Housing First. Housing First overhandigt wethouder Myrthe Kuipers een wekker: wat huisvesting betreft is het vijf voor twaalf. In Station Royaal is tegelijk een verwendag voor dak- en thuislozen, met eten, een kapper en een pedicure.

Meer weten over de Pauluskerk Apeldoorn of doneren? Kijk op www.pauluskerk-apeldoorn.nl.